Bəyalı Ataşov – ömrünü Azərbaycan elminin və iqtisadi təfəkkürünün inkişafına həsr edən alim

Azərbaycan elminin inkişafında, iqtisadi düşüncənin formalaşmasında, elmi biliklərin gənc nəslə ötürülməsində və yüksəkixtisaslı mütəxəssislərin hazırlanmasında ziyalıların, alimlərin müstəsna xidmətləri var. Elə şəxsiyyətlər mövcuddur ki, onların fəaliyyəti yalnız elmi araşdırmalarla məhdudlaşmır, eyni zamanda, ölkənin sosial-iqtisadi inkişafına, təhsil sisteminin təkmilləşdirilməsinə və yeni elmi nəslin yetişməsinə mühüm töhfələr verir. İqtisad elmləri doktoru, professor, Əməkdar elm xadimi, Azərbaycan Kooperasiya Universitetinin elm və innovasiyalar üzrə prorektoru Bəyalı Xanalı oğlu Ataşov belə ziyalılardandır.
Uzun illər ərzində elmi tədqiqatları, pedaqoji fəaliyyəti, iqtisadiyyatın aktual problemlərinə həsr etdiyi əsərləri və alimlərin yetişdirilməsi istiqamətində gördüyü işlərlə tanınan Bəyalı Ataşov Azərbaycan iqtisad elminin inkişafına töhfə verən alimlər sırasındadır. Onun həyat və fəaliyyət yolu zəhmətə, biliyə, elmi axtarışlara və peşəkar məsuliyyətə əsaslanan bir ömür nümunəsidir.
Bəyalı Ataşov 16 iyul 1946-cı ildə anadan olub. O, 1964-cü ildə İmişli şəhərindəki 34 saylı dəmir yolu orta məktəbini bitirib, 1970-ci ildə Dadaş Bünyadzadə adına Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunun Uçot-iqtisadiyyat fakültəsində ali təhsil alaraq mühasibat uçotu ixtisasına yiyələnib. Gənc yaşlarından iqtisadiyyat sahəsinə maraq göstərən alim əmək fəaliyyətinə başladığı ilk illərdən nəzəri biliklərini praktik təcrübə ilə birləşdirməyə çalışıb.
1970–1975-ci illərdə, hərbi xidmətdə olduğu dövr istisna olmaqla, İmişli rayonunda Həzi Aslanov adına kolxozda baş mühasib işləyib. Sonrakı illərdə, 1975–1987-ci illərdə isə ət və süd sənayesi sahəsində fəaliyyət göstərən müəssisələrdə direktor və baş direktor vəzifələrində çalışıb. Bu illər ərzində qazandığı idarəçilik təcrübəsi onun iqtisadi prosesləri yalnız nəzəri baxımdan deyil, istehsalatın real tələbləri səviyyəsində də dərk etməsinə imkan yaradıb.
1987-ci ildən etibarən Bəyalı Ataşov Azərbaycan Mərkəzi Kooperativlər İttifaqının — “Azərittifaq”ın sistemində fəaliyyətini davam etdirib. Müxtəlif illərdə tədarük, emal, satış, xarici ticarət və maliyyə-iqtisad istiqamətləri üzrə məsul vəzifələrdə çalışaraq təşkilati idarəetmə sahəsində böyük təcrübə qazanıb. İstehsalat və idarəçilik sahəsində çalışdığı müddətdə elmi axtarışlardan da uzaqlaşmaması onun fəaliyyətinin əsas xüsusiyyətlərindən biri olub.
2011-ci ilin avqust ayından Azərbaycan Kooperasiya Universitetinin elm və innovasiyalar üzrə prorektoru vəzifəsində çalışan professor Bəyalı Ataşov universitetin elmi potensialının inkişafı, tədqiqatların təşkili və elmi-pedaqoji fəaliyyətin təkmilləşdirilməsi istiqamətində çalışır.
Professor Bəyalı Ataşovun elmi fəaliyyətinin əsas istiqamətlərindən birini aqrar iqtisadiyyat, ərzaq kompleksi, istehsalın səmərəliliyi və iqtisadi idarəetmə məsələləri təşkil edir. O, 1989-cu ildə ət-süd altkompleksinin inkişafı və iqtisadi səmərəliliyinin yüksəldilməsi mövzusunda namizədlik dissertasiyasını, 2002-ci ildə isə Azərbaycan Respublikasında ərzaq kompleksinin formalaşması və inkişafının təşkilati-idarəetmə problemlərinə həsr olunmuş doktorluq dissertasiyasını müdafiə edib. Bu tədqiqatlar onun elmi fəaliyyətində mühüm mərhələlər olub.
Alimin araşdırmalarında aqrar sahənin inkişafı, kənd təsərrüfatında kooperasiya əlaqələrinin genişləndirilməsi, istehsal resurslarından səmərəli istifadə, ərzaq təminatının möhkəmləndirilməsi və iqtisadi idarəetmənin müasir tələblərə uyğunlaşdırılması kimi məsələlər xüsusi yer tutur. Bu mövzular ölkənin iqtisadi inkişafı ilə birbaşa bağlı olduğundan onun elmi əsərləri iqtisadçılar, tədqiqatçılar, ali məktəb müəllimləri və tələbələr üçün əhəmiyyətli mənbələr sırasındadır.
Bəyalı Ataşov elmi nəzəriyyə ilə praktikanın vəhdətinə xüsusi əhəmiyyət verir. Onun peşəkar fəaliyyət yoluna nəzər saldıqda aydın görünür ki, istehsalatda və idarəetmə sahəsində topladığı təcrübə elmi tədqiqatlarının istiqamətinə də təsir göstərib. Bu xüsusiyyət iqtisadi problemlərin yalnız nəzəri izahı ilə kifayətlənməməyə, onların həlli üçün real şəraitə uyğun təkliflərin hazırlanmasına imkan yaradır.
Bəyalı Ataşovun elmi irsi onun çoxillik zəhmətinin və ardıcıl araşdırmalarının nəticəsidir. Açıq mənbələrdə dərc edilmiş bioqrafik məlumatlara əsasən, alim 8 monoqrafiyanın, ali təhsil müəssisələri üçün 6 dərslik və dərs vəsaitinin, çoxsaylı tədris proqramlarının, metodik göstərişlərin və tövsiyələrin müəllifidir. Onun 140-dan artıq elmi məqaləsi müxtəlif respublika və beynəlxalq elmi nəşrlərdə, o cümlədən Web of Science və Scopus bazalarında indekslənən jurnallarda dərc olunub.
Bu əsərlərin əhəmiyyəti təkcə elmi nəticələrin təqdim edilməsində deyil, həm də iqtisadi problemlərin araşdırılmasına, yeni yanaşmaların formalaşmasına və tədris prosesinin elmi biliklərlə zənginləşdirilməsinə xidmət etməsindədir. Müasir dövrdə iqtisadiyyatın sürətlə dəyişməsi, innovativ yanaşmaların genişlənməsi və iqtisadi münasibətlərin mürəkkəbləşməsi elmi tədqiqatların əhəmiyyətini daha da artırır. Belə şəraitdə uzunmüddətli tədqiqat təcrübəsinə malik alimlərin bilik və tövsiyələri xüsusi dəyər daşıyır.
Professorun pedaqoji fəaliyyətində tələbələrin iqtisadi təfəkkürünün inkişaf etdirilməsi, nəzəri biliklərin praktik məsələlərlə əlaqələndirilməsi və müstəqil elmi düşüncənin formalaşdırılması mühüm yer tutur. Onun müəllim kimi fəaliyyəti iqtisadçı mütəxəssislərin hazırlanmasına xidmət etməklə yanaşı, gələcək tədqiqatçıların elmi dünyagörüşünün genişlənməsinə də imkan yaradır.
Hər bir alimin elmi irsinin əsas göstəricilərindən biri yetişdirdiyi elmi nəslin uğurlarıdır. Bu baxımdan Bəyalı Ataşovun elmi rəhbərliyi və məsləhətçiliyi ilə dissertasiya müdafiə etmiş tədqiqatçıların fəaliyyəti onun çoxillik əməyinin mühüm nəticələrindəndir.
Dərc olunmuş məlumatlara əsasən, onun elmi rəhbərliyi və məsləhətçiliyi ilə 25 nəfər iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru, 3 nəfər isə elmlər doktoru elmi dərəcəsi almaq üçün dissertasiya müdafiə edib. Bundan əlavə, alim çoxsaylı doktorant və dissertantların elmi işlərinə rəhbərlik edib, müxtəlif tədqiqatların müzakirəsində rəsmi opponent və rəyçi kimi iştirak edib. O, elmi nəşrlərin hazırlanmasına, dərsliklərin təkmilləşdirilməsinə və elmi əsərlərin qiymətləndirilməsinə də töhfə verib.
Bu fəaliyyət elmi məktəbin formalaşması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki elmi biliklərin davamlılığı yalnız kitab və məqalələrlə deyil, həm də həmin bilikləri mənimsəyən, inkişaf etdirən və yeni tədqiqatlarla zənginləşdirən mütəxəssislərlə təmin olunur. Gənc alimlərə elmi istiqamət vermək, onların tədqiqat bacarıqlarını inkişaf etdirmək və elmi məsuliyyət hissini aşılamaq böyük təcrübə və səbir tələb edir.
Bəyalı Ataşovun Azərbaycan Kooperasiya Universitetinin elmi şurasında, iqtisadçı alimlərin peşəkar birliklərində və dissertasiya şuralarında iştirakı da onun elmi təşkilatçılıq fəaliyyətinin mühüm tərəflərini təşkil edir.
Bəyalı Ataşovun uzunmüddətli elmi-pedaqoji fəaliyyəti dövlət və ictimaiyyət tərəfindən qiymətləndirilib. O, Azərbaycan elminin və təhsilinin inkişafındakı xidmətlərinə görə “Əməkdar elm xadimi” fəxri adına layiq görülüb. 2014-cü ildə “Tərəqqi” medalı ilə təltif olunması da onun təhsil sahəsindəki xidmətlərinə verilən qiymətin ifadəsidir.
Bu mükafatlar alimin həyat yolunda mühüm mərhələlər olmaqla yanaşı, elmə, təhsilə və iqtisadi düşüncənin inkişafına həsr olunmuş uzun illərin zəhmətini əks etdirir. Onun timsalında elmi fəaliyyətlə istehsalat təcrübəsini birləşdirən, iqtisadi problemlərin həllinə töhfə verən və gənc nəslin hazırlanmasına çalışan ziyalının nümunəsini görmək mümkündür.
Bəyalı Ataşovun fəaliyyəti göstərir ki, alimlik yalnız elmi ad və dərəcələrlə ölçülmür. Bu yol davamlı araşdırma, zəhmət, məsuliyyət, yeniliklərə açıq olmaq və əldə edilən bilikləri cəmiyyətin inkişafına yönəltmək tələb edir.
İqtisad elmləri doktoru, professor, Əməkdar elm xadimi Bəyalı Ataşovun zəngin elmi irsi, pedaqoji fəaliyyəti və iqtisadçı kadrların yetişdirilməsinə verdiyi töhfələr Azərbaycan elminin inkişafında özünəməxsus yer tutur. Onun uzun illər ərzində topladığı təcrübə, araşdırdığı iqtisadi problemlər və yetişdirdiyi alimlər gələcək tədqiqatlar üçün də əhəmiyyətli zəmin yaradır.
Belə ziyalıların fəaliyyəti elmin cəmiyyət üçün nə qədər vacib olduğunu bir daha təsdiqləyir. Çünki elmin inkişafı yalnız bugünkü problemlərin həlli deyil, həm də gələcək nəsillər üçün bilik, təcrübə və intellektual potensialın qorunub saxlanılması deməkdir. Bəyalı Ataşovun ömür yolu da məhz bu missiyaya — elmə, təhsilə və iqtisadi tərəqqiyə xidmət edən bir fəaliyyətə həsr olunub.